Θε­ο­δώ­ρη­τος Κύρρου

Θε­ο­δώ­ρη­τος Κύρρου  ( 398 – 460 εκκλησιαστικός συγγραφέας )

 

 

Θε­ο­δώ­ρη­τος Κύρρου

 

Ο Θε­ο­δώ­ρη­τος, ε­πί­σκο­πος Κύρ­ρου ο τε­λευ­ταί­ος με­γά­λος εκ­πρό­σω­πος της αν­τι­ο­χεια­νής Σχο­λής, γεν­νή­θη­κε στην Αν­τι­ό­χεια της Συ­ρί­ας γύ­ρω στο 398 μ.Χ. Έ­λα­βε τη μόρ­φω­σή του σε μο­να­στή­ρια της πε­ρι­ο­χής, κον­τά στην Α­πά­μεια. Λέγεται μά­λι­στα ό­τι πα­ρα­κο­λού­θη­σε τα μα­θή­μα­τα του Θε­ό­δω­ρου Μομ­ψου­ε­στί­ας.

 

Έ­γι­νε ε­πί­σκο­πος Κύρ­ρου, ύ­στε­ρα α­πό πι­έ­σεις και χω­ρίς ο ί­διος να το ε­πι­δι­ώ­ξει το 423 μ.Χ. Συμ­με­τεί­χε ε­νερ­γά στη ζω­ή της πό­λης πα­ρου­σι­ά­ζον­τας έν­το­νο κοι­νω­νι­κό έρ­γο, αλ­λά και αν­τι­αι­ρε­τι­κό α­γώ­να. Κα­τα­σκεύ­α­σε υ­δρα­γω­γεί­α, γέ­φυ­ρες και λου­τρά. Συγ­χρό­νως α­σχο­λή­θη­κε με τη συγ­γρα­φή, αλ­λά και με το ποι­μαν­τι­κό έρ­γο. Έ­γρα­ψε πλη­θώ­ρα έρ­γων με πε­ρι­ε­χό­με­νο ι­στο­ρι­κό, δογ­μα­τι­κό και ερ­μη­νευ­τι­κό. Πα­ράλ­λη­λα έ­γρα­ψε δέ­κα λό­γους για να υ­πε­ρα­σπι­στεί την ύ­παρ­ξη της θεί­ας πρό­νοι­ας κα­θώς και πολ­λές ε­πι­στο­λές.

 

Ο Θε­ο­δώ­ρη­τος ε­νε­πλά­κη στη νε­στο­ρια­νή έ­ρι­δα. Το 431 μ.Χ. στρά­φη­κε ε­ναν­τί­ον του Κύ­ριλ­λου Α­λε­ξαν­δρεί­ας, ε­νώ δύ­ο χρό­νια αρ­γό­τε­ρα πή­ρε ε­νερ­γό μέ­ρος στις προ­σπά­θει­ες που έ­γι­ναν για την έ­νω­ση ορ­θο­δό­ξων και μο­νο­φυ­σι­τών. Το φι­λε­νω­τι­κό σύμ­βο­λο της Ε­φέ­σου εί­ναι κα­τά πά­σα πι­θα­νό­τη­τα δι­κό του έρ­γο. Η σύ­νο­δος της Ε­φέ­σου (449 μ.Χ.­), η ο­ποί­α εί­ναι γνω­στή και ως λη­στρι­κή, τον α­να­θε­μά­τι­σε και τον ε­ξό­ρι­σε με τη δι­και­ο­λο­γί­α ό­τι κή­ρυτ­τε δύ­ο γιους στο πρό­σω­πο του Χρι­στού.

 

Ο Θε­ο­δώ­ρη­τος στρά­φη­κε στον Πά­πα Λέ­ον­τα τον Πρώ­το, ο ο­ποί­ος θε­ώ­ρη­σε την α­πό­φα­ση της Συ­νό­δου ά­κυ­ρη. Στη Σύ­νο­δο της Χαλ­κη­δό­νας (451 μ.Χ.) πή­ρε μέ­ρος ως ορ­θό­δο­ξος, α­φού α­να­θε­μά­τι­σε τον Νε­στό­ριο και τους ο­μο­φρο­νές του αν και ό­χι με ι­δι­αί­τε­ρη προ­θυ­μί­α. Με­τά τη Σύ­νο­δο της Χαλ­κη­δό­νας δεν έ­χου­με κα­μί­α πλη­ρο­φο­ρί­α για τη ζω­ή του. Αν και πέ­θα­νε εν κοι­νω­νί­α με τους ορ­θο­δό­ξους, γύ­ρω στο 460 μ.Χ., με­ρι­κά κεί­με­νά του κα­τα­δι­κά­στη­καν α­πό την Πέμ­πτη Οι­κου­με­νι­κή Σύ­νο­δο το 553 μ.Χ. με το δι­ά­ταγ­μα του Ι­ου­στι­νια­νού Πε­ρί τρι­ών κε­φα­λαί­ων. Ελ­λη­νι­κών Πα­θη­μά­των Θε­ρα­πευ­τι­κή.

 

Το συγ­κε­κρι­μέ­νο κεί­με­νο του Θε­ο­δώ­ρη­του, το ο­ποί­ο με­τα­φρά­ζε­ται στη δη­μο­τι­κή γλώσ­σα για πρώ­τη φο­ρά, εί­ναι έ­να α­πό τα ση­μαν­τι­κό­τε­ρα βυ­ζαν­τι­νά κεί­με­να. Με το κεί­με­νό του αυ­τό ο Θε­ο­δώ­ρη­τος θα στρα­φεί ε­νάν­τια στην αρ­χαί­α ελ­λη­νι­κή φι­λο­σο­φί­α και θα α­πορ­ρί­ψει κά­θε μί­α α­πό ε­κεί­νες τις φι­λο­σο­φι­κές σχο­λές, τα δόγ­μα­τα των ο­ποί­ων έρ­χον­ταν σε σύγ­κρου­ση με τη χρι­στι­α­νι­κή δι­δα­σκα­λί­α και πί­στη. Θα στρα­φεί ε­νάν­τια, για πα­ρά­δειγ­μα, στην α­θε­ΐ­α του Ε­πί­κου­ρου, θα πο­λε­μή­σει την άρ­νη­ση του Α­ρι­στο­τέ­λη για την ύ­παρ­ξη της θεί­ας πρό­νοι­ας, ε­νώ θα χλευά­σει τον Πυ­θα­γό­ρα για τις η­θι­κές εν­το­λές του και θα α­σκή­σει δρι­μύ­τα­τη κρι­τι­κή στις πολ­λές και αν­τι­κρου­ό­με­νες α­πό­ψεις των φι­λο­σό­φων σχε­τι­κά με την ύ­παρ­ξη του Θε­ού.

Το κεί­με­νο του Θε­ο­δώ­ρη­του α­κο­λου­θεί, σε ο,τι α­φο­ρά στον τρό­πο γρα­φής και το ύ­φος, τον λό­γο του Με­γά­λου Βα­σι­λεί­ου προς τους νέ­ους ο ο­ποί­ος με τη σει­ρά του α­κο­λου­θεί τον Πλού­ταρ­χο. Ο Θε­ο­δώ­ρη­τος θα αν­τι­πα­ρα­βά­λει στις φι­λο­σο­φι­κές δο­ξα­σί­ες τη χρι­στι­α­νι­κή α­πο­κά­λυ­ψη και θα υ­πο­στη­ρί­ξει ό­τι κά­ποι­ες α­πό τις α­πό­ψεις των φι­λο­σό­φων εί­ναι σω­στές για­τί τις δα­νεί­στη­καν α­πό τους Ε­βραί­ους με τη με­σο­λά­βη­ση των Αι­γυ­πτί­ων. Ο Θε­ο­δώ­ρη­τος α­κο­λου­θεί τον τρό­πο της μέ­λισ­σας, υι­ο­θε­τών­τας α­πό τα κεί­με­να των φι­λο­σό­φων ο,τι μπο­ρού­σε να συμ­βι­βα­στεί με τη χρι­στι­α­νι­κή η­θι­κή και δι­δα­σκα­λί­α. Η α­λη­θι­νή α­ρε­τή, για τον Θε­ο­δώ­ρη­το, βρί­σκε­ται μό­νον στον Χρι­στι­α­νι­σμο, και ό­χι στα φλη­να­φή­μα­τα και τις ε­ρε­σχε­λί­ες των αν­θρώ­πων.

 

 

Τα έργα του

Υπήρξε πολυγραφότατος συγγραφέας. Έχουν επιζήσει ως τις μέρες μας έργα, ομιλίες και επιστολές του ερμηνευτικά, ιστορικά, πολεμικής και δογματικά. Αλλά το κύριο έργο του είναι η Εκκλησιαστική Ιστορία, η οποία καλύπτει την περίοδο από 325 ως το 429, η οποία μεταφράστηκε στα γαλλικά από τον Ματέ (Mathée) του Πουατιέ το 1544. Η πρώτη συλλογή των έργων του εκδόθηκε τον Σερμόν το 1642.

Ενδεικτικά έργα του:

• Περί Πρόνοιας, Λόγοι Δέκα
• Αιρετικής Κακομυθίας Επιτομή
• Φιλόθεος Ιστορία (Historia Religiosa)
• Θεοδωρήτου Εκκλησιαστική Ιστορία
• Ελληνικών Θεραπευτική Παθημάτων
• Περί της Αγίας και Ζωοποιού Τριάδος
• Περί της του Κυρίου Ενανθρωπήσεως
• Ερμηνεία της Προφητείας του Θείου Ιερεμίου
• Ερμηνεία της Προφητείας του Θείου Ιεζεκιήλ
• Υπόμνημα εις τας Οράσεις του Προφήτου Δανιήλ
• Κατά Νεστορίου Προς Σποράκιον

 

 

Πηγές

• Τατάκης Βασίλειος, Η Βυζαντινή φιλοσοφία, 1977, Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας.